Mezenterijalna tromboza (mezenterična vaskularna okluzija) predstavlja kritični prekid protoka krvi kroz krvne sudove koji snabdevaju creva. Za razliku od mehaničkog ileusa, gde postoji fizička prepreka u lumenu, ovde je problem vaskularne prirode – creva “umiru” jer ne dobijaju kiseonik i hranljive materije.
U hirurškoj praksi ovo stanje tretiramo kao “infarkt creva”. S obzirom na to da su creva izuzetno osetljiva na nedostatak krvi, proces od ishemije do potpune nekroze (izumiranja) zida creva odvija se veoma brzo.
Etiologija i patogeneza
Akutna mezenterijalna ishemija se na osnovu uzroka deli u tri glavne kategorije, što direktno diktira hirurški pristup:
- Arterijska okluzija (50% slučajeva): Najčešće je u pitanju embolus koji potiče iz srca (kod pacijenata sa apsolutnom aritmijom – AFib) ili akutna tromboza na bazi već postojeće ateroskleroze gornje mezenterične arterije (arteria mesenterica superior).
- Neokluzivna mezenterijalna ishemija (40% slučajeva): Nastaje usled teškog pada splanhničkog protoka, najčešće kod pacijenata sa srčanom insuficijencijom, u šoku ili na terapiji digitalisom i vazopresorima koji izazivaju spazam malih krvnih sudova creva.
- Venska tromboza (10% slučajeva): Tromboza gornje mezenterijalne vene. Češće se javlja kod mlađih osoba sa poremećajima koagulacije (trombofilije), upalnim bolestima creva ili portalnom hipertenzijom.
Klinička slika: Paradoks fizikalnog nalaza
Glavna karakteristika mezenterijalne tromboze je bol koji je u potpunom neskladu sa fizikalnim nalazom.
- Iznenadni, nepodnošljiv bol: Pacijent opisuje najjači bol u životu (abdominalna kolika), obično oko pupka.
- Minimalna osetljivost na palpaciju: U ranoj fazi, dok je bol na vrhuncu, trbuh je često mekan i bez defansa. Ovo je opasna zamka za lekare koji mogu pomisliti da stanje nije ozbiljno.
- Krvavo-sluzave dijareje: Javljaju se u kasnijoj fazi kao znak odlubljivanja sluznice creva.
- Šok i defans: Kada nastupi nekroza i perforacija creva, razvija se klasična slika peritonitisa sa drvenasto tvrdim trbuhom i kolapsom cirkulacije.
Dijagnostički izazovi
Dijagnoza se postavlja na osnovu visoke kliničke sumnje, naročito kod starijih pacijenata sa srčanim oboljenjima.
- CT angiografija: Danas je zlatni standard. Omogućava vizuelizaciju krvnih sudova i detekciju mesta začepljenja, kao i procenu vitalnosti crevnih vijuga.
- Laboratorija: Izrazita leukocitoza i metabolička acidoza sa povišenim laktatima su kasni znaci koji ukazuju na već nastalu nekrozu.
- Ultrasonografija: Može pomoći u detekciji tromboze u venskom sistemu ili glavnim arterijskim stablima, ali je ograničena gasovima u crevima.
Hirurško lečenje i revaskularizacija
Lečenje je isključivo hitno hirurško i odvija se u dva pravca:
- Restauracija protoka (Revaskularizacija): Ukoliko je moguće, vrši se embolektomija ili bajpas procedure kako bi se vratio protok krvi u ishemične vijuge creva.
- Resekcija nekrotičnog creva: Sav onaj deo creva koji je već izumro (gangrena) mora se odstraniti. U HPB hirurgiji često praktikujemo “second look” operaciju (ponovno otvaranje trbuha nakon 24 sata) kako bismo proverili vitalnost preostalih delova creva.
Pored operacije, obavezna je agresivna rehidratacija, nadoknada elektrolita, primena antibiotika širokog spektra i antikoagulantna terapija (Heparin).
Dr Marko Bogdanović je specijalista opšte hirurgije na Klinici za digestivnu hirurgiju UKCS, sa užim profesionalnim fokusom na HPB hirurgiju i onkologiju. Detaljne informacije o kliničkom radu, stručnim usavršavanjima i naučnim doprinosima možete pogledati na stranici: Kompletna biografija autora.