1. Mehanizam oštećenja: Uloga CFTR kanala

CFTR predstavlja regulisani membranski anjonski kanal. Normalno se nalazi na fluid-sekretornim epitelnim ćelijama znojnih žlezda, respiratornog sistema, digestivnih organa (pankreas i bilijarni sistem) i vas deferens-a.

Njegova primarna funkcija je olakšavanje anjonskog transporta (hlorida i bikarbonata) kroz ćelijsku membranu. Kod teških mutacija CFTR gena (npr. CFTRsev/CFTRsev genotip), potpuni gubitak ove funkcije vodi ka:

• Hiperviskoznoj sekreciji: Pankreasni sok postaje gust, što dovodi do opstrukcije duktalnog sistema.
• Pankreasnoj insuficijenciji: Nemogućnost digestije nutrijenata kod novorođenčadi vodi u tešku pothranjenost. Savremena terapija oralnim suplementima pankreasnih enzima omogućava preživljavanje, ali pacijenti ostaju suočeni sa progresivnom bolešću pluća, koja je danas najčešći uzrok smrti.

2. Histopatologija i inflamacija

Odsustvo CFTR funkcije vodi u rani početak fibroze. Histološka slika pankresa kod cistične fibroze više odgovara hroničnom pankreatitisu nego prostoj atrofiji. Prisustvo inflamacije ukazuje na to da destrukcija organa nije samo pasivan proces “isušivanja” kanala, već aktivni zapaljenski proces koji u najtežim slučajevima potpuno uništava žlezdu već tokom prve godine života.

3. Genetska kompleksnost: Spektar od 1500 varijanti

Do danas je opisano preko 1500 genetskih varijanti CFTR gena. One ne izazivaju jednako oštećenje funkcije kanala, što rezultira širokim kliničkim spektrom:

• Teški oblici: Hronični pankreatitis sa potpunom egzokrinom i endokrinom insuficijencijom.
• Blaži oblici: Rekurentni akutni pankreatitis ili potpuno asimptomatski tok. Kompleksnost manifestacija dodatno modifikuju metabolički faktori i faktori životne sredine, čineći cističnu fibrozu jednim od najizazovnijih entiteta u savremenoj genetici i gastroenterologiji.

Hirurški osvrt

Iako se pacijenti sa cističnom fibrozom retko podvrgavaju primarnim resekcijama pankreasa, poznavanje njihove patofiziologije je od kritičnog značaja za svakog hirurga. Kod pacijenata sa blažim mutacijama CFTR gena, često se susrećemo sa rekurentnim pankreatitisima koji mogu zahtevati hiruršku drenažu ili rešavanje komplikacija poput pseudocista.

U 2026. godini, integracija podataka o genetici pankreasa omogućava nam da prepoznamo pacijente koji su nosioci CFTR varijanti, a koji ne pokazuju klasičnu sliku cistične fibroze. Kod ovih pacijenata, hirurški rizik je povišen zbog sistemskih manifestacija bolesti, prvenstveno plućne funkcije, pa je multidisciplinarni pristup i adekvatna enzimska supstitucija osnova perioperativnog menadžmenta.

Dr Marko Bogdanovic

Dr Marko Bogdanović je specijalista opšte hirurgije na Klinici za digestivnu hirurgiju UKCS, sa užim profesionalnim fokusom na HPB hirurgiju i onkologiju. Detaljne informacije o kliničkom radu, stručnim usavršavanjima i naučnim doprinosima možete pogledati na stranici: Kompletna biografija autora.

www.svetmedicine.com

The post Cistična fibroza: Genetski determinisana destrukcija pankreasa appeared first on Svet Medicine.